سنسورهای تشخیص حرکت از اجزای کلیدی در سامانههای پایش محیطی و امنیتی محسوب میشوند. این سنسورها با هدف شناسایی هرگونه تغییر در محدودهی تحت پوشش خود طراحی شدهاند و در هنگام تشخیص حرکت، تغییرات انرژی محیط را به سیگنالهای هشدار یا فرمانهای قابلاجرا تبدیل میکنند. در این مقاله به کاربرد و انواع سنسورهای حرکتی از جلمه سنسور PIR، امواج میکرو و Ultrasonic میپردازیم.
سنسور حرکتی چیست و چگونه کار میکند؟
در اصل، عملکرد سنسورهای حرکتی بر پایهی تشخیص تغییرات در انرژی محیطی است. این انرژی میتواند شامل صوت، نور یا گرما باشد. زمانیکه فرد یا جسمی در محدودهی دید سنسور حرکت میکند، سطح انرژی اولیه یا پایه تغییر کرده و این تغییر توسط مدار الکترونیکی سنسور ثبت میشود.
اگرچه این فرایند ساده به نظر میرسد، اما فناوری بهکاررفته در آن بهطرز شگفتانگیزی پیچیده و دقیق است. هر نوع سنسور با فناوری خاصی طراحی شده تا بتواند نوع خاصی از تغییرات را شناسایی کند. در ادامه با رایجترین انواع سنسورهای تشخیص حرکت و ویژگیهای آنها آشنا میشویم.
سنسور PIR (Passive Infrared)
یکی از رایجترین انواع سنسورهای حرکتی، سنسور مادون قرمز غیرفعال یا PIR است. این سنسور بر پایهی تشخیص تابش فروسرخ کار میکند. نوعی انرژی گرمایی که توسط تمامی موجودات زنده، از جمله انسان، حیوانات و حتی گیاهان، ساطع میشود.
وقتی فردی در محدودهی دید سنسور حرکت کند، تغییرات در تابش فروسرخ توسط حسگر شناسایی و ثبت میشود. در نتیجه، رله فعال شده و بسته به نوع کاربرد، باعث روشن شدن چراغ، ارسال هشدار صوتی یا حتی اعلام هشدار از طریق نرمافزار مانیتورینگ و پیامک میشود. سنسورهای PIR بهدلیل قیمت مناسب، مصرف پایین انرژی و سهولت نصب، کاربرد گستردهای در محیطهای مختلف دارند.
-
Passive بودن: این سنسورها هیچگونه انرژی از خود ساطع نمیکنند و تنها به دریافت و تحلیل تابش فروسرخ اجسام اکتفا میکنند.
-
استفاده از لنز فرنل (Fresnel Lens): درون این سنسور لنزهایی مخصوص تعبیه شدهاند که تابش فروسرخ محیط را بر سطح حسگر متمرکز میکنند که باعث افزایش چشمگیر حساسیت و دقت در تشخیص حرکت میشود.
کاربرد سنسور PIR:
- تشخیص ورود و خروج غیرمجاز در انبارها، مراکز داده و ساختمانهای اداری
- کنترل هوشمند روشنایی و تهویه بر اساس حضور افراد در محیط
- مدیریت از راه دور توسط نرمافزار سپهر با دریافت پیامک و دریافت هشدار صوتی
- ترکیب با دوربین هوش مصنوعی برای تحلیل رفتار و ثبت تصویر لحظهای حرکت
- پایش امنیتی گلخانهها برای شناسایی ورود انسان یا حیوانات در ساعات غیرمجاز
- ترکیب با سنسور مگنتی درب و پنجره جهت تشخیص سقوط یا باز شدن ناگهانی
- نظارت بر بیماران و سالمندان جهت هشدار در صورت سقوط یا بیحرکتی طولانی
- افزایش امنیت موزهها و نمایشگاهها با تشخیص نزدیک شدن یا لمس آثار
- فعالسازی تبلیغات هنگام عبور مشتری از مقابل فروشگاه
- استفاده در خطوط تولید خودکار برای تشخیص حضور کالا
- کاربرد در چراغهای راهنمایی و سیستمهای جلوگیری از تصادف
بخوانید: 12 فناوری برتر سال 2026
سنسور Ultrasonic (اولتراسونیک)
نوع دیگری از سنسورهای حرکتی، سنسورهای Ultrasonic یا فراصوتی هستند. این سنسورها از نوع فعال یا Active Sensor محسوب میشوند، زیرا با ارسال امواج صوتی با فرکانس بالا و تحلیل بازتاب آنها کار میکنند.
زمانیکه جسمی در محدودهی سنسور حرکت کند، الگوی بازتاب امواج صوتی دچار اختلال میشود. سنسور این تغییر را ثبت کرده و دستور لازم برای فعالسازی هشدار یا عملکرد خاص را صادر میکند. مزیت اصلی این سنسورها حساسیت بسیار بالا است. آنها حتی میتوانند حرکت در پشت دیوارهای نازک یا موانع سبک را نیز تشخیص دهند. امواج فراصوتی مورد استفاده، طول موجی متفاوت با محدوده شنوایی انسان دارند، بنابراین برای انسان غیرقابل شنیدن هستند.
سنسور Microwave (موجریز)
سنسورهای Microwave با استفاده از امواج الکترومغناطیسی کار میکنند. این سنسورها امواجی را ساطع کرده و بازتاب آنها را برای تشخیص حرکت تحلیل میکنند. در صورت وجود حرکت، الگوی بازتاب امواج تغییر میکند و سنسور آنرا بهعنوان حرکت شناسایی میکند. این نوع از سنسورها نسبت به PIR یا Ultrasonic برد و پوشش بسیار گستردهتری دارند و حتی در شرایط محیطی دشوار نیز عملکرد قابل اعتمادی ارائه میدهند.
با اینحال، مصرف انرژی بالاتر و قیمت بیشتر باعث شده معمولاً در بخشهای امنیتی پیشرفته مانند پایش محیطهای نظامی یا صنعتی از این سنسور استفاده شوند.
سنسورهای Dual Technology (دوگانه)
در برخی موقعیتها، برای افزایش دقت و کاهش هشدارهای کاذب، از سنسورهای دوگانه استفاده میشود. این سنسورها معمولاً ترکیبی از PIR و Microwave یا PIR و Ultrasonic هستند. به این ترتیب، سنسور PIR تغییرات فروسرخی را تشخیص میدهد و سنسور دوم (مانند مایکروویو) حرکت واقعی را تأیید میکند. ترکیب این دو فناوری، دقت تشخیص را به حداکثر و احتمال خطا را به حداقل میرساند.
سنسور حرکتی سپهر و اتصال به نرمافزار پایش محیط
یکی از مزایای کلیدی سنسورهای حرکتی سپهر انفورماتیک، قابلیت اتصال مستقیم و هوشمند به نرمافزار مانیتورینگ سپهر است. این نرمافزار با پشتیبانی از پروتکلهای استاندارد صنعتی مانند SNMPv3 و Modbus TCP/RTU، مدیریت و پایش یکپارچه را برای کاربران فراهم میسازد.
پس از نصب فیزیکی سنسورها، کاربر میتواند برای هر سنسور آستانههای هشدار، نوع اعلان (پیامک، ایمیل یا آژیر) و رفتار دلخواه را تنظیم کند. بهمحض تشخیص هرگونه حرکت یا تغییر انرژی در محدودهی سنسور، دادهها به نرمافزار سپهر ارسال میشوند. سیستم بهطور خودکار رویداد را ثبت کرده و در صورت تعریف قبلی، هشدارهای آنی را در قالب پیامک یا اعلان روی داشبورد مدیریتی نمایش میدهد.
جمعبندی
سنسورهای تشخیص حرکت، بخش جداییناپذیر از سیستمهای امنیتی و مانیتورینگ محیطی هوشمند هستند. از سنسورهای سادهی PIR گرفته تا مدلهای پیچیدهی مایکروویو و دوگانه، هرکدام کاربرد خاص خود را دارند. در محصولات سپهر انفورماتیک درخشان، این سنسورها بهگونهای طراحی شدهاند که با نرمافزار مانیتورینگ سپهر سازگار باشند و در هر محیطی از اتاق سرور تا گلخانه یا انبار، عملکردی دقیق و سریع ارائه دهند.
